شنبه , ۲۵ آذر ۱۳۹۶
خانه | نقدوبررسی | نقد | مرتضی ممیز | یک یادآوری

مرتضی ممیز | یک یادآوری

مرتضی ممیز | یک یادآوری
نگاهی به نمایشگاه دوازدهمین سالگرد مرتضی ممیز در خانه‌ی هنرمندان ایران

سایت تندیس: به قلم حافظ روحانی

23967595 313275325822747 993973131578179584 n دوازدهمین سالگرد درگذشت مرتضی ممیز، مثل هر سال با برنامه‌ها، نمایشگاه‌ها و بزرگ‌داشت‌ها همراه شد. کم‌تر هنرمندی در تاریخ ایران این بخت یا اقبال را داشته تا خیلی از شاگردان و همراهان متعددش تقریباً همه ساله به یادآوری دستاوردهای‌اش بپردازند و برای‌اش مراسم و بزرگ‌داشت بگیرند و همه‌ی این‌ها، هم‌چنان بر شهرت و اعتبار او، حتی با گذشت ۱۲ سال از مرگش اضافه می‌کند. به این ترتیب از یک‌سو این ستایش‌ها مدام بر اعتبار تاریخی او و نقشش در گرافیک ایران می‌افزاید و از سوی دیگر منجر به سلسله‌ای از اعتراضات هم می‌شود که سیطره‌ی نام او بر تاریخ گرافیک ایران را مهم‌ترین عامل در فراموشی دیگر پیشگامان و طراحانی می‌دانند که تأثیرشان در روند تاریخی شکل‌گیری و رشد گرافیک در ایران نادیده انگاشته شده.تداوم این جدال‌ها از همه‌سو قضاوت جایگاه تاریخی افراد را مشکل و بررسی توانایی‌های‌شان به عنوان هنرمند را – جدا از جایگاه تاریخی‌شان – همراه با احتیاط می‌کند، پس برای هر داوری در مورد آثار ممیز یا جایگاه‌اش مجبور به مرور این اختلاف و منفک کردن جایگاه تاریخی او در مقابل قوتش به عنوان یک طراح هستیم. هر چند که این اعتبار و شهرت ممیز است که باعث برپایی چنین نمایشگا‌ه‌هایی می‌شود و این فرصت را در اختیار بینندگان می‌گذارد تا یکایک آثارش – حتی دفترهای طراحی یا ایده‌پردازیش – را ببینند (چنان‌چه چند سال پیش دفاتر طراحی و ایده‌پردازی او هم در همین خانه‌ی هنرمندان ایران به نمایش درآمد).DSC 9697

نمایشگاه دوازدهمین سالگرد مرتضی ممیز در خانه‌ی هنرمندان ایران با نمایش دو تقویم از سلسله طراحی‌های او (با عنوان تصویرسازی‌ها مرتضی ممیز) همراه شده است؛ با دو نمایشگاه جنبی؛ نمایشگاه و سخنرانی مارکوس وایس‌بک و نمایشگاه منتخب آثار خسرو بیات. نمایشگاه جنبی اول (آثار وایس‌بک) که در دو نگارخانه‌ی خانه‌ی هنرمندان ایران در معرض تماشا قرار گرفته، البته مسبوق به سابقه است و یادآور ارتباطات فراوان بین‌المللی ممیز که منجر به معرفی گرافیک ایران به جهان و تبادلات فرهنگی گوناگون در زمان حیات این طراح گرافیک فقید شد. نمایشگاه دوم (منتخب آثار خسرو بیات) را می‌توان تداوم سنت دیگری دانست که آن نمایش آثار یکی از شاگردان ممیز در کنار آثار معلم فقید است که هم تعداد نسبتاً زیادشان و هم تلاش‌شان برای حفظ نام ممیز در تداوم شهرت و اعتبار این طراح برجسته کم‌تأثیر نبوده.

با این‌حال اگر قرار باشد صرفاً بر اساس این مجموعه‌ی به نمایش درآمده، مرتضی ممیز را – بدون در نظر گرفتن جایگاه تاریخی‌اش – قضاوت کنیم، نتیجه به نفع موافقان جایگاه و اعتبار ممیز تمام می‌شود. لااقل دو مجموعه‌ی تصویرسازی (یکی شامل یک تقویم رومیزی و دیگری طراحی‌هایی با موضوع داستان‌های مذهبی) نه فقط واجد پاره‌ای از ویژگی‌های آثار ممیز هستند که در عین‌حال قدرت تخیل و طراحی او را نیز نشان می‌‌دهند. به خصوص که در طول سال‌های پس از مرگ ممیز، تصویرسازی‌های او (چه آن‌ها که برای نشریات انجام شده و چه نمونه‌های دیگر) بسیار مورد توجه بوده و بارها مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
اشکال و سطوح تکه‌تکه که به قول خود ممیز از ویژگی‌ها کم و بیش ثابت و مورد علاقه‌اش، به خصوص در تصویرسازی‌ها ست، در این نمونه‌ها به خوبی دیده می‌شود. این خصیصه‌ی اجرایی به طراح اجازه می‌دهد تا هم بافت‌های مختلف را اجرا کند و هم با ایجاد شکست‌ها، خط‌ها و سطوح گوناگون بر روی کار، به ترکیب‌بندی‌های چشم‌گیر و متنوع دست یابد. در عین‌حال کیفیت بدوی و کهنه‌ی این شکل اجرایی هم به بافت داستان‌ها کمک می‌کند و هم سبک اجرایی او را کم و بیش خاص و یگانه می‌کند.DSC 9686

در تقویم دوم که با الهام از تصاویر قاجاری انجام شده، البته خلاقیت هنرمند کم‌تر به چشم می‌آید و از طرف دیگر این شکل اجرایی چه در آن زمان و چه بعدتر توسط طراحان دیگر هم به کار گرفته شده و از این جنبه کیفیت دو مجموعه‌ی دیگر را ندارد.
آثار هر سه مجموعه به شکل چاپ بر روی پارچه و در ابعاد بزرگ‌تر، در بزرگ‌ترین تالار نگارخانه‌ی مرتضی ممیز به نمایش درآمده که نه با شکل نمایش سایر آثار هماهنگ است و نه آن‌چنان گیرا و جالب است که به این شکل محافظه‌کارانه‌ی نمایش جذابیت کافی را بدهد. بیش‌ترین تأثیر این شکل چاپ بر روی پارچه امکان تماشای دقیق‌تر جزئیات اجرایی است که در ابعاد به‌نسبت بزرگ‌تر به نمایش درآمده‌اند. آثار هنرمند آلمانی کم و بیش فاقد نکته‌ای قابل ذکر یا جذاب است و بیش‌تر به تداوم همان سنت تبادلات فرهنگی که مورد پسند و علاقه‌ی ممیز بود، کمک می‌کند تا به نمایش شکلی از یک فرهنگ بصری جالب یا متفاوت با آن‌چه که مورد پسند طراحان گرافیک ما ست.
دوازدهمین سالگرد درگذشت مرتضی ممیز با برگزاری این نمایشگاه گذشت، فرصتی برای تماشای دوباره‌ی آثارش و البته یادآوری دوباره‌ی نیاز به انجام کاری جامع‌ در مورد او و دیگر طراحان برجسته‌ی کشورمان، به‌خصوص آن‌هایی که هنوز در قید حیاتند.

نقدهای دیگر حافظ روحانی را در لینک زیر مشاهده کنید:

hamoon hemmat 2

نمایشگاه هامون همت در سرزمین هنر، سربازان‌ات را به خط کن!

نمایشگاه هامون همت در سرزمین هنر سربازان‌ات را به خط کن! سایت تندیس به قلم حافظ روحانی آن‌چه هامون همت، به سرزمین هنر آورده در تداوم سنتی قرار می‌گیرد که لااقل در ایران بسیار آشنا ست؛ به واقع از زمانی که زنده‌یاد ژازه تباتبایی به سراغ ضایعات ماشین‌ها و ادوات صنعتی رفت و مجموعه‌ی مجسمه‌های‌اش …

۰ comments
پیشنگاه , زمان می ایستد

نوشته‌های پیشنهادی

سعیده افروخته

سعیده افروخته | معنای درونی یک شهر

سعیده افروخته | معنای درونی یک شهر نقدی بر نمایشگاه شهر: باززایی، در گالری هپتا ...

طراح گرافیک

جایگاه اجتماعی طراح گرافیک | هنرمند تکنیسین

مجله تندیس شماره ۳۶۳ برگردان: علیرضا بهارلو #علیرضا_بهارلو #گرافیک #طراحی #جان_برگر #هنرمند

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

مزایای عضویت در خبرنامه تندیس را میدانید؟
دریافت بهترین مطالب وب سایت و مجله تندیس
ما هم از اسپم متنفریم و مطمئن باشد مشخصات شما امن خواهد بود.