پنج شنبه , ۲۷ مهر ۱۳۹۶
خانه | نقاشی | چشم‌های شسته و نقاشان انتزاعی در گالری فرمانفرما

نقد نمایشگاه «درنگ فرم و رنگ» در نگارخانه فرمانفرما

چشم‌های شسته و نقاشان انتزاعی در گالری فرمانفرما

چشم‌های شسته و نقاشان انتزاعی در گالری فرمانفرما
نقد نمایشگاه نقاشی «درنگ فرم و رنگ» در نگارخانه فرمانفرما

سایت تندیس به قلم حافظ روحانی

چشم‌های شسته

برگزارکنندگان نمایشگاه «درنگ فرم و رنگ» ترجیح داده‌اند تا با ساده کردن شکل برگزاری نمایشگاه‌ بینندگان را مستقیماً با آثار روبه‌رو کنند، بی‌آن‌که با افزودن نوشته یا انتخاب عنوانی بخواهند مانع این ارتباط بلاواسطه شوند. نوشته‌ی کوتاه نمایشگاه به قلم تکتم فرمان‌فرمایی صرفاً اشاره به چند سطر بسیار مشهور از شعر سهراب سپهری است: «زیر باران باید رفت
چشم‌ها را باید شست
جور دیگر باید دید…
شاید نقاشی انتزاعی تمرینی باشد برای این شعر سهراب.»

abstract farmanfarma gallery 7
می‌ماند پرسش از نحوه‌ی انتخاب هنرمندان حاضر در نمایشگاه که شامل دو نسل با فاصله‌ی زمانی نسبتاً زیاد می‌شوند و البته در میان‌شان به اسامی چند تن از نقاشان برجسته‌ی انتزاعی هم برمی‌خوریم. نسل جدیدتر که شامل سه نقاش می‌شود متشکل است از شاه‌پری بهزادی، علی‌رضا معصومی و حسین چراغ‌چی که تاریخ تولدشان حدود ۱۲ سال اختلاف را نشان می‌دهد و از نظر رویکرد و نگاه هم تفاوت‌های بنیادینی با یکدیگر دارند. پس سخت بتوان آن‌ها را در کنار هم قرار داده و بررسی کرد. کار این قیاس زمانی مشکل‌تر می‌شود که شاه‌پری بهزادی تنها یک اثر در نمایشگاه دارد و دیگران هر یک با تعداد فراوان‌تری از آثار حضور پیدا کرده‌اند.abstract farmanfarma gallery 9
از طرف دیگر رویکرد رضا حسینی (متولد ۱۳۲۶) و احمد نصراللهی (متولد ۱۳۳۰) هم شباهت چندانی به هم ندارد و هر چند هر دو از اساتید نقاشی انتزاعی ایران محسوب می‌شوند، ولی باز هم از جهت نگاه و رویکرد با یکدیگر تفاوت دارند. این موضوع را می‌توان در تکنیک و شیوه‌ی کاری دو نقاش برجسته‌ی مذکور مشاهده کرد.

در نتیجه مشکل است اگر نمایشگاه «درنگ فرم و رنگ» را اصولاً مروری بر رویکردها یا شکل‌های مختلف نقاشی انتزاعی ایران در نظر بگیریم، هر چند که با یافتن برخی شباهت‌ها در آثار چند تن از نقاشان حاضر می‌توان تداوم یک رویکرد را در آثار دو نسل مختلف دید، چنان‌چه تمرکز احمد نصراللهی بر انتزاع هندسی کم و بیش به شکلی دیگر در آثار شاه‌پری بهزادی هم دیده می‌شود، در حالی که این دو نقاش با هم ۲۱ سال اختلاف سن دارند.abstract farmanfarma gallery 11

همان‌طور که رفتار نصراللهی را می‌توان به شکل دیگر در تعدادی از آثار علی‌رضا معصومی هم مشاهده کرد. هر چند این شباهت‌ها بیش از آن‌که نشانه‌ی تأثیر مستقیم این نقاش بر دیگری باشد، بیش‌تر نشانه‌ی تکرار الگوها و اشکال در گذر زمان و بروزشان در آثار هنری نقاشان دو نسل متفاوت است.
چنان‌چه شباهت مابین آثار نصراللهی و بهزادی را می‌توان دو رویکرد مختلف به انتزاع هندسی در نظر گرفت که در آثار نصراللهی به سمت سنت‌های تصویرگری آیینی و باستانی سوق پیدا می‌کند و در آثار بهزادی مشخصاً ملهم و متأثر از هنر ایرانی است. پس با وجود شباهت نوع نگاه، دو هنرمند به واسطه‌ی توجه و تمرکزشان بر دو منبع الهام مختلف به نتایج متفاوتی هم می‌رسند که سخت بتوان یکی را ملهم از دیگری دانست.abstract farmanfarma gallery 1
همین شباهت را می‌توان در رفتار نصراللهی در چند نقاشی و چند اثر معصومی هم مشاهده کرد. در حالی که نصراللهی چند تا از بوم‌های‌اش را بر مبنای یک الگوی هندسی سوراخ کرده، رفتار معصومی مبتنی بر برداشتن رنگ از سطح بوم با یک شی‌ء تیز است که تفاوت‌های ماهوی فراوانی با سوراخ‌های روی بوم در آثار نقاش مسن‌تر دارد. همان‌قدر که سوراخ‌های سطح بوم در آثار نصراللهی به نوعی تکرار رفتار مشابه در ظروف بازمانده از دوران پیش از تاریخ محسوب می‌شود، رفتار معصومی با هاشورهای عصبی و تند و تیز بیش‌تر حکایت از یک رفتار بیان‌گرایانه دارد.abstract farmanfarma gallery 3

در عین‌حال که وجوه تزئینی در آثار نصراللهی قوی‌تر است (در یک نمونه‌ی مشخص، یکی از بوم‌ها معلق در میان زمین و آسمان نصب شده و پشتش نوری روشن است تا جلوه‌ی سوراخ‌ها به کمک نور به چشم بیاید). از طرف دیگر آثار معصومی بیش‌تر مبتنی بر فضای پرکار تیره و با هاشورزنی‌های متعدد و عصبی است که بیننده را تا حدودی به یاد نقاشان اکسپرسیونیست می‌اندازد.abstract farmanfarma gallery 4
در این میانه، سبک ویژه‌ی رضا حسینی از بقیه متمایز است. تکنیک او مبتنی بر به وجود آوردن لکه‌های رنگی وسیع بر سطح بوم است. این لکه رنگ‌ها فضای بوم را به سطوح مختلف تقسیم کرده و به نقاش امکان می‌دهند تا با کم و زیاد کردن رنگ‌ها فضاهای مختلفی را در حاشیه‌ی سطح تابلو به وجود بیاورد. اما از سوی دیگر تفاوت رفتار هنرمند در لکه‌های رنگی که به طور معمول به بیننده امکان می‌دهد تا جهت و حرکت قلم‌مو را تعقیب کند در مقابل تختی رنگ‌ها در حاشیه باعث ایجاد توهم بعد و عمق در تابلو شده و بیننده را گیج می‌کند.abstract farmanfarma gallery 8

در مواردی رفتار حسینی بیننده را به یاد عوارض طبیعی چون درخت می‌اندازد، در این موارد رنگ‌‌های تخت پس‌زمینه این احساس و فریب را تشدید می‌کند. از این جهت آثار او واجد یک کیفیت ویژه هستند که نگاه و عادات بیننده را فریب داده و با تدارک دیدن انواع بازی‌های بصری او را گیج می‌کنند. در نتیجه شما در مقابل آثار او مدام در حال دیدن چیزها و اشکال مختلف هستید که ممکن است مابه‌ازای خارجی داشته باشند و یا صرفاً به عنوان لکه‌های رنگی تعبیر شوند. از این منظر نقاشی‌های رضا حسینی تخیل بیننده را تحریک می‌کنند تا مدام چیزهای مختلف را تصور کند.abstract farmanfarma gallery 12
حسین چراغ‌چی در طول چند سال گذشته به تدریج به نقاشی به‌نام تبدیل شده و آثارش به واسطه‌ی رویکرد و نگاهش که ملهم از نقاشان انتزاعی مشهور مکتب نیویورک است در این مدت بیش‌تر و بیش‌تر دیده شده‌اند. به نظر می‌رسد که آثار او در حد فاصل اتفاق‌ها و فضاسازی‌های فکر شده در نوسان باشد. چنان‌چه در این نمایشگاه می‌توان نمونه‌های مختلفی از هر دو نگاه را دید.

از یک طرف رنگ‌هایی که به روی سطح بوم پیاده شده‌اند و بی‌آن‌که حاکی از رفتار هنرمند یا غلظت رنگ باشند، ترکیب‌بندی‌های را شکل داده‌اند که از یک طرف به نظر اتفاقی می‌رسند و از سوی دیگر کنترل شده و از طرف دیگر نمونه‌هایی که با تکرار یک الگوی مشابه به ترکیب فرم‌ها در سطح اثر سامان می‌دهد. در مجموعه‌ی جدیدتر به نظر می‌رسد که چراغ‌چی به سراغ فرمان‌ها یا اسناد تاریخی رفته و با کاستن آن‌ها به فرم‌های اولیه به گونه‌‌ای رویداد انتزاعی دست یافته است که می‌توان نمونه‌هایی از رفتار مشابه را هم در تاریخ هنر نوگرای ایران جست.abstract farmanfarma gallery 13
«درنگ فرم و رنگ» بیش‌تر به بیننده امکان می‌دهد تا فارغ از مسائل بیرونی با آثار انتزاعی جمعی از مشهورترین و برجسته‌ترین نقاشان انتزاعی ایران مواجه شود. این بلاواسطگی را می‌توان مثبت یا منفی ارزیابی کرد و می‌توان به نام‌هایی اشاره کرد که در نمایشگاه حضور ندارند، ولی به هر حال فرصتی است برای تماشای آثار همین چند نقاش.abstract farmanfarma gallery 5

عکس: ایران آرت

نقد نمایشگاه دیگر از حافظ روحانی را اینجا بخوانید:

najmeh pashayi homa gallery 10

حوالی برج بابل | نقد نمایشگاه نجمه پاشایی

حوالی برج بابل | نقد نمایشگاه نجمه پاشایی درباره‌ی نمایشگاه «وقتی نوح کشتی را ساخت، باران نباریده بود» در گالری هما سایت تندیس به قلم حافظ روحانی شاید جستجو برای یافتن تفاوت آثار نجمه پاشایی با ماکت نخستین راه ما برای دست یافتن به یک توصیف یا رسیدن به تعریفی از آثار به نمایش درآمده‌ …

۰ comments
پیشنگاه , زمان می ایستد

نوشته‌های پیشنهادی

گالری هنر ایران نمایشگاه نقاشی زینب علی نیا گرجی

گالری هنر ایران میزبان نمایشگاه نقاشی زینب علی نیا گرجی با عنوان نوازندگان

گالری هنر ایران نمایشگاه انفرادی نقاشی عنوان:نوازندگان هنرمند:زینب علی نیا گرجی گشایش ۲۸ مهر بازدید:همه ...

پیشگامان هنر معاصر ایران

پیشگامان هنر معاصر ایران در یک‌سالگی گالری دید

پیشگامان هنر معاصر ایران در یکسالگی گالری دید گزارش تصویری نمایشگاه در یکسالگی گالری دید ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

مزایای عضویت در خبرنامه تندیس را میدانید؟
دریافت بهترین مطالب وب سایت و مجله تندیس
ما هم از اسپم متنفریم و مطمئن باشد مشخصات شما امن خواهد بود.